De elektriciteitsprijzen zijn in 2024 opnieuw sterk gedaald, terwijl hernieuwbare bronnen zoals zon en wind verder terrein winnen. Dat blijkt uit de Annual Market Update 2024 van hoogspanningsnetbeheerder TenneT. Het rapport geeft jaarlijks inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen op de Europese elektriciteitsmarkten, met een focus op Nederland. Belangrijke vragen daarbij zijn: wat gebeurt er met de groothandelsprijzen? Hoe ontwikkelt de productie uit duurzame bronnen zich? En wat betekent dit voor de betrouwbaarheid, flexibiliteit en betaalbaarheid van het elektriciteitssysteem?
Elektriciteitsprijzen dalen fors, ook in Nederland
De gemiddelde day-ahead groothandelsprijs in Noordwest-Europa daalde met 26% naar €71/MWh. In Nederland bleef de prijsdaling beperkt tot 19%, met een gemiddelde van €77/MWh. De belangrijkste oorzaken zijn de gedaalde prijzen van aardgas, steenkool en CO₂-rechten, en de toegenomen productie uit zon en wind. Tegelijkertijd groeide het aantal uren met negatieve stroomprijzen in Nederland naar 458 uur (+45% t.o.v. 2023), voornamelijk veroorzaakt door een zonnestroomoverschot in de zomermaanden. Het aantal uren met extreem hoge prijzen (>€200/MWh) daalde daarentegen naar 98 – het laagste aantal sinds 2020.
Zon en wind dominant, maar waarde staat onder druk
De elektriciteitsproductie uit zonne-energie groeide tot 118% boven die uit steenkool; windenergie produceerde zelfs 239% meer dan kolen. De gecombineerde productie uit zon en wind kwam uit op 55 TWh, goed voor 45% van de totale productie. In totaal werd 4,6 GW aan nieuw opwekkingsvermogen geïnstalleerd, waarvan 4 GW zon. Het totaal opgestelde vermogen kwam daarmee op 64 GW, waarvan 62% hernieuwbaar.
De economische waarde van hernieuwbare stroom daalde echter. De value factor van zonne-energie – de opbrengst ten opzichte van de marktprijs – ging van 75% naar 61%. Windenergie bleef stabiel: 76% voor onshore en 90% voor offshore. De langzamere daling dan verwacht wijst erop dat de vraag zich deels aanpast aan het hernieuwbare aanbod.
Emissies omlaag, maar tempo vlakt af
De CO₂-uitstoot van de Nederlandse elektriciteitssector daalde met 4 Mt naar 23 Mt (-15%). Hoewel positief, is dit de kleinste afname in drie jaar tijd. De afbouw van fossiele productie gaat trager dan in voorgaande jaren, wat het tempo van emissiereductie drukt.
Balancering en marktwerking onder druk
De prijsconvergentie tussen landen in Centraal- en Oost-Europa halveerde tot slechts 11% van de uren. In Nederland was er een duidelijke verschuiving zichtbaar binnen het balanceringsregime. ‘Regeltoestand 2’ – waarin tegelijkertijd op- en afwaarts gebalanceerd wordt – kwam in 17% van de uren voor, ruim een verdubbeling ten opzichte van 2023. Het totale onbalansvolume daalde desondanks licht, tot 9,9 TWh (-3%).
Kosten voor transport dalen sterk
De transportgerelateerde kosten op het hoogspanningsnet daalden met 23%. Redispatchkosten daalden zelfs met 60%. In alle categorieën – redispatch, capaciteitsbeperking en reactief vermogen – waren de kosten lager dan in 2023. De volumes voor redispatch zijn inmiddels 80% lager dan in het piekjaar 2021.
Vooruitblik: meer flexibiliteit noodzakelijk
Het rapport onderstreept dat prijsdalingen en hernieuwbare groei de energietransitie versnellen, maar ook nieuwe uitdagingen creëren. Flexibiliteit in opwek, vraag en infrastructuur wordt essentieel om de balans te bewaren en congestie te beperken. TenneT roept op tot blijvende aandacht voor systeemefficiëntie, marktintegratie en innovatieve oplossingen die het net toekomstbestendig maken.
Bron: TenneT Annual Market Update 2024
