De groei van zon- en windenergie maakt het elektriciteitssysteem steeds afhankelijker van weersomstandigheden. Daardoor ontstaat een grotere behoefte aan flexibiliteit om het net stabiel te houden en tekorten en overschotten op te vangen. In een nieuw position paper beschrijft TenneT hoe grootschalige batterijen een structurele rol kunnen spelen in het hoogspanningsnet en waarom een zorgvuldige ruimtelijke en economische inpassing noodzakelijk is om hun systeemwaarde volledig te benutten.
Volgens TenneT wordt de inzet van batterijen een cruciale manier om fluctuaties in het aanbod van hernieuwbare elektriciteit te balanceren. Batterijen kunnen tijdelijk energie opslaan wanneer er veel zon- en windproductie beschikbaar is en die energie terugleveren op momenten dat de vraag hoog is. Daardoor ontstaat stabiliteit in prijsvorming, meer regelbaar vermogen voor balanceringsmarkten en ondersteuning bij congestiemanagement. Hun snelle respons maakt ze daarnaast zeer geschikt voor systeemdiensten zoals frequentiebeheer en spanningsondersteuning. Deze kwaliteiten zorgen ervoor dat batterijen niet alleen commerciële waarde leveren maar ook directe waarde voor de betrouwbaarheid van het elektriciteitssysteem.
Een trend die steeds belangrijker wordt is de ontwikkeling van batterijprojecten in combinatie met bestaande zonne- en windlocaties, de zogenaamde co-locatie. Door batterijen op dezelfde locatie te plaatsen als opwekinstallaties ontstaat er geen extra druk op schaarse netaansluitingen en kan opgewekte energie lokaal worden beheerd. Tegelijkertijd neemt de behoefte aan opslag over langere perioden toe, bijvoorbeeld om perioden met weinig wind en zon te overbruggen. Long Duration Energy Storage staat nog in de kinderschoenen, maar zal volgens TenneT uiteindelijk een bredere rol krijgen in de leveringszekerheid.
TenneT verwacht dat er in 2030 tussen de 5 en 7 gigawatt aan batterijvermogen economisch inpasbaar is in het Nederlandse systeem, een duidelijke stijging ten opzichte van eerdere ramingen. De groeiende elektriciteitsvraag, het afbouwen van regelbare thermische centrales en de toename van weersafhankelijke productie vergroten de behoefte aan flexibiliteit richting 2050 verder. Op lange termijn voorziet TenneT daarom ruimte voor 14 tot 27 gigawatt aan batterijvermogen, afhankelijk van markt- en beleidsontwikkelingen.
De ruimtelijke component speelt daarbij een grote rol. TenneT werkt aan een overzicht van stations waar tijdsduurgebonden transportrecht beschikbaar is. Dit helpt overheden om locaties te reserveren voor opslagprojecten en ontwikkelaars duidelijkheid te geven over de haalbaarheid van plannen. Regionale overheden kunnen richting geven door aan te geven welke locaties ruimtelijk geschikt zijn voor batterijen en welke niet, waardoor projecten sneller door de vergunningfase kunnen bewegen.
TenneT benadrukt dat de inzet van batterijen ook risico’s kent wanneer zij uitsluitend worden aangestuurd door marktprikkels. In bepaalde situaties kan dit juist tot extra belasting van het net leiden. Voor een veilige en betrouwbare inzet stelt de netbeheerder daarom randvoorwaarden via instrumenten zoals congestiemanagement, capaciteitssturende contracten en tijdsduurgebonden transportrecht. Hierdoor kunnen batterijen worden ingericht als systeemversterkers in plaats van systeemverzwaarders.
Hoewel batterijen een sleutelrol kunnen spelen in het toekomstige elektriciteitssysteem, blijft de economische situatie in Nederland uitdagend. De relatief hoge transportkosten en het ontbreken van gelijke concurrentievoorwaarden ten opzichte van landen als België en Duitsland maken een positieve businesscase moeilijker. In Nederland blijkt rendabele exploitatie momenteel vooral mogelijk via het tijdsduurgebonden transportrecht, waarbij opslag gebruikmaakt van beschikbare restruimte in het net. Een structurele marktontwikkeling vraagt volgens TenneT om duidelijke keuzes over ruimtelijke planning, regulering en tariefstructuren, zodat batterijen niet alleen bijdragen aan de energietransitie maar het systeem als geheel efficiënter en robuuster maken.
Bron: TenneT – Position paper over de rol van batterijen in het elektriciteitssysteem
