Het Landelijk Actieplan Netcongestie (LAN) is een gezamenlijk initiatief van de Nederlandse netbeheerders, de Rijksoverheid, de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en andere relevante partijen om de snel toenemende netcongestie in het elektriciteitsnet tegen te gaan. Netcongestie ontstaat wanneer de vraag naar of het aanbod van elektriciteit op een bepaalde plek het transportvermogen van het net overschrijdt. Dit is een steeds groter wordend knelpunt in de energietransitie, omdat zowel de opwek van duurzame energie als de elektrificatie van industrie, mobiliteit en warmtevoorziening snel groeit.
Het LAN werd in juni 2023 gepresenteerd als een pakket van ruim twintig maatregelen die zowel op korte als op lange termijn verlichting moeten bieden. Daarbij gaat het onder andere om het versnellen van netuitbreidingen, het verbeteren van samenwerking tussen marktpartijen en netbeheerders, het stimuleren van flexibel energieverbruik en het beter ontsluiten van beschikbare netcapaciteit via zogeheten congestiemanagement. Een belangrijk onderdeel is ook het prioriteren van maatschappelijke belangen bij de toewijzing van schaarse netruimte, met name voor scholen, woningbouw en duurzame bedrijfslocaties.
Hoewel fysieke uitbreiding van het elektriciteitsnet noodzakelijk blijft, richt het actieplan zich nadrukkelijk ook op het slimmer gebruiken van bestaande infrastructuur. Denk aan het combineren van verbruik en opwek op bedrijventerreinen, het inzetten van batterijen voor tijdgebonden opslag en het aanmoedigen van gebruikers om met hun verbruik mee te bewegen met het aanbod.
Het Landelijk Actieplan Netcongestie markeert een verschuiving van een uitsluitend infrastructurele naar een systeemgerichte benadering van netcapaciteit. Daarmee vormt het een essentiële stap in het toekomstbestendig maken van het elektriciteitsnet, zodat het tempo van de energietransitie niet wordt afgeremd door transportbeperkingen. Tegelijkertijd benadrukt het plan de noodzaak van een nauwe samenwerking tussen overheid, netbeheer en gebruikers, omdat duurzame groei alleen mogelijk is als het energiesysteem collectief slimmer wordt ingericht.
